आसन्न निर्वाचनमा नेपालका ‘पपुलिस्ट’ उम्मेदवारहरू ढाकाको मत परिणामबाट पाठ सिक्ने कि बहकिने ?

विरगंज ।

बङ्गलादेशको पछिल्लो आमनिर्वाचनले विश्व राजनीतिक वृत्तमा एउटा स्पष्ट र गम्भीर सन्देश प्रवाह गरेको छ— भर्चुअल दुनियाँको लोकप्रियता सधैं मतपेटिकामा रूपान्तरण हुँदैन।

सन् २०२४ को विद्यार्थी आन्दोलनबाट तत्कालीन प्रधानमन्त्री शेख हसिना सत्ताच्युत भएपछिको यो पहिलो निर्वाचनमा बङ्गलादेश नेसनलिस्ट पार्टी (बीएनपी) ले दुई तिहाइभन्दा बढी स्थानमा सानदार जित हासिल गरेको छ। अवामी लिगलाई प्रतिबन्ध लगाइएको र जमात-ए-इस्लामी दोस्रो शक्ति बनेको यस निर्वाचनले १७ वर्षसम्म लन्डनमा निर्वासित जीवन बिताएका बीएनपी नेता तारिक रहमानको राजनीतिक पुनरुदय मात्र गराएको छैन, सामाजिक सञ्जालमा निर्माण हुने ‘हिरोइज्म’ र धरातलीय यथार्थबीचको खाडललाई पनि उजागर गरेको छ। यसै निर्वाचनसँगै भएको जनमतसंग्रहमा जनताले व्यापक संवैधानिक सुधारलाई पनि अनुमोदन गरेका छन्, जसले नागरिकहरू अब कस्तो प्रणाली चाहन्छन् भन्ने स्पष्ट पारेको छ।

यसको सबैभन्दा ज्वलन्त र चर्चित उदाहरण ढाका-९ को चुनावी नतिजा बनेको छ। अक्सफोर्ड र क्याम्ब्रिजजस्ता विश्वका प्रतिष्ठित विश्वविद्यालयबाट दीक्षित, सामाजिक सञ्जालमा ७५ लाखभन्दा बढी फलोअर्स भएकी र लाखौंको ताली एवं प्रशंसा बटुलेकी डा. तस्निम जाराको पराजयले परम्परागत राजनीतिको आधारभूत नियमलाई पुनः प्रमाणित गरेको छ। अनलाइन प्लेटफर्ममा अत्यधिक रुचाइएकी र बौद्धिक वर्गमाझ लोकप्रिय डा. जाराले जम्मा ४४,६८४ मत मात्र प्राप्त गरिन्, जबकि ग्राउन्डमा बलियो सांगठनिक आधार भएका बीएनपीका उम्मेदवार हाबिबुर रसिदले १,११,२१२ मतसहित भारी अन्तरले विजय हासिल गरे। यो आँकडाले प्रस्ट पार्छ कि सामाजिक सञ्जालको लाइक, कमेन्ट र सेयरले जनमतको एउटा सानो हिस्सालाई मात्र प्रतिनिधित्व गर्छ, सम्पूर्ण मतदाताको यथार्थलाई होइन।

बङ्गलादेशको यो राजनीतिक परिदृश्य नेपालको वर्तमान राजनीतिक सन्दर्भका लागि एउटा गहन र अध्ययनयोग्य विषय हो। पछिल्लो समय नेपालमा पनि सामाजिक सञ्जालको अत्यधिक प्रयोगमार्फत रातारात राजनीतिक उचाइ हासिल गर्ने, भाइरल हुने र मतदातालाई प्रभावित पार्ने प्रवृत्ति निकै मौलाएको छ। फेसबुक, टिकटक र एक्सजस्ता प्लेटफर्ममा देखिने भीड, समर्थन र ‘ट्रेन्डिङ’लाई नै चुनाव जित्ने सुनिश्चितता मान्ने उम्मेदवार र नवगठित दलहरूको संख्या थपिँदै गएको छ। तर, ढाका-९ को नतिजाले नेपाली राजनीतिकर्मीहरूलाई एउटा कठोर यथार्थ स्मरण गराउँछ— ग्राउन्डमा संगठन र जनतासँगको प्रत्यक्ष जोडाइविना चुनावी वैतरणी पार गर्न असम्भवप्रायः हुन्छ। नेपालको सन्दर्भमा पनि कतिपय अवस्थामा ‘पपुलिज्म’ र भर्चुअल लहरले सहरी क्षेत्रमा तत्काल केही अनपेक्षित परिणाम दिएको देखिए तापनि, देशव्यापी रूपमा दीर्घकालीन राजनीतिक सफलता र आम निर्वाचनमा विजय हासिल गर्न वडा र टोलसम्म पुगेको सांगठनिक सञ्जाल नै निर्णायक हुन्छ।

सामाजिक सञ्जालले उम्मेदवारलाई चिनाउन र एउटा भाष्य निर्माण गर्न पक्कै मद्दत गर्छ, तर त्यसले मतदानको दिन मतदातालाई घरबाट निकालेर मतदान केन्द्रसम्म डोर्‍याउने ग्यारेन्टी गर्दैन। नेपालका गाउँ-देहातदेखि सहरका कुनाकाप्चासम्मका मतदाताको आफ्नै सामाजिक संरचना, दैनिक आवश्यकता र राजनीतिक चेत हुन्छ, जुन स्मार्टफोनको स्क्रिनभन्दा धेरै फराकिलो छ। जनताको सुखदुःखमा साथ दिने, स्थानीय स्तरमा भिजेको र निरन्तर जनताको पहुँचमा रहेको नेतृत्वलाई नै अन्ततः मतदाताले पत्याउने गर्छन् भन्ने तथ्य डा. जाराको पराजयले सिकाएको छ। तसर्थ, नेपालका उदीयमान राजनीतिक शक्ति र स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूले भर्चुअल तालीको भ्रमबाट मुक्त हुँदै जनताको घरदैलोमा पुगेर वास्तविक सांगठनिक आधार निर्माण गर्नु नै लोकतान्त्रिक अभ्यासको र चुनावी जितको सबैभन्दा भरपर्दो मार्ग हो भन्ने निष्कर्ष यो घटनाक्रमले दिन्छ।

(एजेन्सीको सहयोगबाट)